Kto ma prawo do nazwiska w biznesie? Dlaczego nawet ta „Katy Perry” musiała ustąpić

Nazwisko może być dobrem o charakterze gospodarczym, funkcjonować jako firma lub znak towarowy. Sprawdźmy co prawo mówi nam o statusie prawnym nazwiska jako dobra osobistego, należącego do człowieka i jednocześnie jako elementu rynku, pełniącego rolę firmy lub znaku towarowego.

Użycie nazwiska jako znaku towarowego od lat cieszy się dużą popularnością w obrocie gospodarczym. Kiedyś z takim rodzajem oznaczeń spotkać się można w branży modowej (marki domów mody często noszą nazwiska projektantów). Dziś nie jest to wyjątek także w innych branżach.

Dlatego warto wiedzieć, że rejestracja nazwiska jako znaku towarowego rodzi istotne wyzwania prawne. Kluczowym wyzwaniem jest stosunkowo wysokie prawdopodobieństwo istnienia identycznych lub podobnych oznaczeń w obrocie.

Katy Perry v. Katie Perry

11 marca 2026 r. zakończył się wieloletni spór australijskiej projektantki modowej Katie Perry (po zmianie nazwiska – Katie Taylor) z amerykańską, popową piosenkarką Katy Perry. Australijski Sąd Najwyższy (High Court of Australia) orzekł na korzyść projektantki, uznając, że używanie przez piosenkarkę oznaczenia „Katy Perry” na odzieży sprzedawanej w Australii wprowadzało odbiorców w błąd i naruszało zarejestrowany znak Taylor „Katie Perry”.

W 2007 r. Katie Perry założyła markę modową pod firmą „Katie Perry” i rozpoczęła sprzedaż odzieży w lokalnych sklepach, na stronie internetowej oraz w mediach społecznościowych. W 2008 r. złożyła wniosek o rejestrację słownego znaku towarowego „Katie Perry”. To właśnie wtedy rozpoczął się spór między projektantką i piosenkarką. Katy Perry wezwała projektantkę do zaprzestania używania oznaczenia. Ostatecznie sprawa nie została rozwiązana polubownie, a znak „Katie Perry” został zarejestrowany w Australii.

W 2019 r. projektantka pozwała Katy Perry przed Federalnym Sądem Australii, twierdząc, że sprzedaż ubrań i gadżetów oznaczonych „Katy Perry” podczas australijskiej trasy koncertowej piosenkarki w 2014 r. narusza prawo ochronne z rejestracji jej znaku towarowego. W pierwszej instancji sąd uznał powództwo projektantki, jednak już w następnym roku w apelacji sąd uchylił pierwotny wyrok i nakazał unieważnienie znaku projektantki.

W 2023 r. projektantka pozwała piosenkarkę za naruszenie znaku towarowego i wygrała sprawę w Federalnym Sądzie Australii, uzyskując korzystny wyrok dotyczący sprzedaży odzieży, w tym kurtek, bluz i T-shirtów. Jednak w apelacji w 2024 r. sąd unieważnił znak projektantki, uznając, że piosenkarka używała swojego nazwiska jako znaku towarowego wcześniej i działała w dobrej wierze.

Ostatecznie australijski Sąd Najwyższy w Sydney przychylił się do argumentów projektantki. W uzasadnieniu sędziowie wskazali m.in., że przeciętny australijski konsument „nie pomyśli, że produkty Katie Perry są związane z amerykańską piosenkarką” i że samo używanie nazwiska Perry jako znaku nie jest wprowadzające w błąd. Jednocześnie uznano, że sprzedaż ubrań z oznaczeniem „Katy Perry” była działaniem w złej wierze, bezpośrednio godzącym w prawa projektantki.

Prawne instrumenty ochrony nazwiska

Kwestia użycia nazwiska jako oznaczenia wzbudziła zainteresowanie również polskiej opinii publicznej w związku z szeroko komentowanym wystąpieniem prezydenta Karola Nawrockiego w odzieży z oznaczeniem „NowRocky”, które stało się przyczynkiem do dyskusji na temat granic wykorzystywania nazwiska w celach komercyjnych.

Ochrona dóbr osobistych, takich jak nazwisko, pseudonim czy wizerunek, wynika z art. 23 k.c. Naruszenie tych dóbr na gruncie prawa własności przemysłowej może stanowić  przeszkodę rejestracji znaku towarowego. Art. 156 p.w.p. traktuje z kolei użycie w obrocie przez inne osoby ich nazwisk jako jedno z ograniczeń prawa ochronnego na znak towarowy.

Znak towarowy w postaci nazwiska w praktyce podlega również takim samym rygorom jak każde inne oznaczenie, co oznacza konieczność spełnienia przesłanek zdolności odróżniającej oraz braku kolizji z wcześniejszymi prawami. W praktyce szczególne znaczenie ma:

• możliwość postrzegania nazwiska przez odbiorców jako oznaczenia pochodzenia towarów lub usług od konkretnego jednego przedsiębiorcy,
• jego charakter (np. nazwisko może być mniej lub bardziej powszechne),
• ewentualna renoma, która może wzmacniać jego zdolność odróżniania się na rynku do znaków innych przedsiębiorców.

Jednocześnie należy podkreślić, że rejestracja nazwiska jako znaku towarowego prowadzi do jego „oderwania” od czysto osobistego charakteru i włączenia w sferę praw o charakterze majątkowym. Od tego momentu podlega ono zasadom właściwym dla prawa znaków towarowych, przede wszystkim prawo do używania danego nazwiska jako znaku w określonej postaci przysługuje temu, kto pierwszy skutecznie go zgłosił.

Jednocześnie, przykłady z orzecznictwa pokazują, że zwykłe, pospolite nazwisko, używane niezależnie przez różne podmioty, nie wyklucza rejestracji znaku (np. znaki RYŁKO dla odzieży i obuwia). Natomiast użycie nazwiska lub pseudonimu osoby znanej w celu wywołania skojarzeń z tą osobą może stanowić naruszenie dóbr osobistych i być podstawą odmowy rejestracji (np. DODA ENERGY DRINK).

Wnioski

Orzeczenie Australijskiego Sądu Najwyższego oraz analiza polskich instrumentów ochrony nazwiska na gruncie pwp prowadzi do kilku istotnych wniosków o charakterze ogólnym. Po pierwsze, nazwisko, mimo że stanowi dobro osobiste, nie gwarantuje nieograniczonego prawa do jego używania w działalności gospodarczej. Po drugie, kluczowe znaczenie ma zasada pierwszeństwa, czyli wcześniejsze uzyskanie ochrony lub rozpoczęcie używania oznaczenia może przesądzać o wyniku sporu, niezależnie od rozpoznawalności danej osoby. Po trzecie, decydującym kryterium jest ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd oraz zgodność działania z uczciwymi praktykami rynkowymi. Po czwarte, używanie własnego nazwiska w obrocie nie może prowadzić do naruszenia funkcji odróżniającej czy reklamowej znaku towarowego, ani do nieuczciwego wykorzystania cudzej ugruntowanej pozycji rynkowej i dobrych skojarzeń z danym nazwiskiem wypracowanym przez inny podmiot.

W konsekwencji należy stwierdzić, że nazwisko w obrocie gospodarczym zachowuje charakter dobra wynikającego z potwierdzenia tożsamości określonej osoby, ale podlegającego ograniczeniom jednocześnie prawa cywilnego i wynikającym z prawa własności przemysłowej. Ostateczny zakres tej ochrony wyznaczany jest przez konieczność wyważenia interesów jednostki oraz interesów innych uczestników obrotu gospodarczego.

Autorki:
Małgorzata Furmańska

Weronika Erenc